درباره نقاشى كودكان

به طوركلى مى توان گفت هرچه كه كودكان بزرگتر مى شوند ، نقاشي هاى آنها جزئيات بيشتر ، متناسب تر و واقع گرايانه تر مي يابد.

طبقه بندى مراحل تكاملى

از 18 ماهگى تا 5/ 2 سالگى :

كودكان معمولا كشيدن علائمى برصفحه كاغذ را ازحدود 18 ماهگى به بعد آغازمى كنند . ازديدگاه بيشتر پژوهشگران اين خط خطي كردن ها حركاتى بى هدف وناهماهنگ نيست ، بلكه نشاندهنده آگاهي نسبت به الگو وافزايش هماهنگى چشم  – دست است . كودكان براى رسيدن به درجه اى ازتوازن بصرى به خط خطى كردن كاغذ مى پردازند ويا يك خط را بالاى خطى كه قبلا كشيده اند مي كشند . خط خطى كردن براى كودكان كاملا جذاب است . پژوهشگران اين خط كشيدن هاى اوليه را صرفا بازى وتمرين مي دانند. به هر حال زمانى فرامى رسد كه كودكان شروع به تفسير خطوط خود به عنوان تصوير مى كنند . كودكان عموما قبل از آن كه كشيدن را آغاز كنند مقاصد خود را بيان نمى كنند بلكه اغلب پس از اتمام كار به تفسير نقاشى خود مى پردازند . نخستين شكل بسته اي كه توسط كودكان كشيده مى شود تقريبا مى تواند جايگزين كليه اشياى موجود درمحيط كود ك باشد. دايره ، ساده ترين طرح بصرى براى كودكان خردسال است .

از 5/2 سالگى تا 5سالگى :

ازحدود 5/2 سالگى آشكار مى شود كه كودكان نقاشى هاى خود را بازنمايى چيزى تلقى مى كنند . گاهي اوقات پيش از آنكه كشيدن نقاشى را آغازكنند مقاصد خود رابيان مى كنند وديگر معنى نقاشى تا پايان تكميل آن پنهان باقى نمى ماند ، اما هنوزدرتفسير كودكان از نقاشي خود، نوعى عنصر فرصت طلبى وجود دارد . دراين مرحله از تكامل چنانچه نقاشى كودكان درعمل شبيه به چيز ديگرى از كار درآيد ، آنها  از قصد اعلام شده خود عدول مى كنند . دراين مرحله ، ديگران نيز اين خط خطى ها را باسهولت بيشتري درك مى كنند وبه تدريج اشكال بيشتر ومتنوع ترى دريك صفحه كشيد ه مى شود . اشكال تفكيك نشده ونامنظمى كه كودكان مى كشند به تدريج به صورت دايره ها ، مربع ها ، مثلث ها وصليب ها قابل تشخيص مى شوند . اين شكل ها كه جملگي به صورتى طرح گونه كشيده مى شوند اغلب روى يكديگر قرارمى گيرند وبه چيزى تبديل مى شوند كه آنها را ‹‹ ترتيب ›› مى خوانيم . ساير شكل هاى مهم درنقاشى هاى كودكان عبارتند از :

خورشيدها ، دايره ها وشعاع ها ، از 5/3 سالگى به بعد است كه كودكان برقرار كردن رابطه ميان جزئيات يك نقاشى را آغاز مى كنند . به نظرمى رسد كه بسيارى از نقاشى هاى آنها دراين مرحله مبتنى برقواعد يا طرح هاى ساده است ، به عنوان مثال نقاشي نمونه وار چهره انسان دراين مرحله ، مشتمل بريك دايره به جاي سر( يا يك سروبدن مركب ) ودوخط آويزان به جاى پاست ، براي مشخص كردن جزئيات چهره ازقبيل چشم ها ودهان ممكن است علائمي دردرون دايره گذشته شود . اين قبيل چهره ها اغلب ‹‹ بچه غورباغه اى ›› ناميده مى شوند . گاهى اوقات به نظرمى رسد كه اين نقاشى هاى طرح دار ، بيش از آنكه بازنمايي دقيق موضوع  نقاشى شده  باشند جنبه اى نمادين دارند ؛ به عنوان مثال نتايج به دست آمده از مشاهدات نشان مى دهد كه وقتي از كودكان ساكن درواحدهاى آپارتمانى خواسته شده تامنزلى مسكوني خود را نقاشى كنند ، آنها به كشيدن نقاشى هاى متداولي از خانه هاى داراى سقف شيروانى ودودكشى كه از آن خارج مى شود پرداخته اند .

 5سالگي تا 8 سالگى :

به طور كلى هرچه كه كودكان بزرگتر مى شوند نقاشى هاى آنها نيز واقعگرايانه تر مى شود . اما نقاشى هاى كودكان درفاصله سني 5 تا 7 سالگى هنوزشامل عناصرى است كه كودك بروجود آنها آگاهي دارد ، حتى اگر به طور طبيعى قابل رؤيت نباشند . به اين لحاظ حاصل كار آنها نقاشى ‹‹ شفاف بينى ›› يا ‹‹ اشعه ايكس ›› ناميده مى شود ؛ مانند نقاشى اى كه درآن بچه اي درشكم مادرش است نشان داده مى شود . دراين مرحله نقاشى هاي آنها ازچهره انسان ، طرح بچه قورباغه اى را پشت سر مى گذارد وبه نشان دادن سر وبدن جدا از يكديگر مى رسد . جزئيات بيشتري از قبيل دست ها ، انگشتان ولباس بيش از پيش تصوير مي شوند .

8سالگي تا نوجوانى :

كودكان 8 ساله به بالااغلب سعى مى كنند درنقاشى هاى خود عمق را نه تنها دراشياى منفرد بلكه دررابطه ميان اشيا نيزنشان دهند . همچنين نقاشى هاى آزاد بچه هاى بزرگتر ، يعني بچه هاى 9يا 10 ساله از نظرسبك به تدريج به سمت الگوهاي قراردادى حركت مى كند . دراين مرحله چهره هاى كارتون وچهره هاى سريال هاى كميك مرتب نقاشى مى شوند . نقاشى ها تنوع وتشخيص كمترى پيدامى كنند . به نظرمى رسد كه كودكان در اين سن اغلب از نقاشى خود ناراضي اند وديگر رغبتى به انجام اين فعاليت ندارند . گفته مي شود دليل اين امر آن است كه آنها قادرنيستند نتايج دلخواه خويش را از نقاشى هاى خود به دست آورند .

منبع : مقدمه اى برروانشناسى نقاشى كودكان

ترجمه : عباس فجر